Diep in het regenwoud van de Democratische Republiek Congo brult een aap. Het snuift ook. Wetenschappers hebben het zojuist gevonden.
Het heeft oranje lippen. Ze zijn verschillend. Deze soort heet Colobus congoensis. De lokale bevolking noemt het “likweli”. Het is pas het vijfde nieuwe apentype dat sinds de jaren vijftig in Afrika is geïdentificeerd.
Denk daar eens over na. Vijfenzeventig jaar. Vijf nieuwe apen.
De vondst suggereert dat de DRC nog steeds veel geheimen herbergt.
Jagers wisten niets
In 2008 ving een camera een onbekend dier op in het Lomami National Park. De foto was wazig. Gedeeltelijk verduisterd. Toen verscheen er in 2018 nog een opname. Duidelijker. Junior Amboko van de Florida Atlantic University merkte de gelijkenis op. Hij wilde antwoorden.
Dus vroeg hij rond.
Hij liet foto’s zien aan dorpelingen in de buurt van het park. Tweeënvijftig dorpen. Slechts acht hadden het gezien. Zelfs de jagers die vlees opsporen en dieren waarderen, wisten niet veel. De Balanga-groep noemde het “likweli”. Niemand weet waarom. De Mituku-gemeenschap noemde het “kasaba nkoni”. Ruwweg “takkenschudder”. Passende omschrijving voor een aap die van takje naar takje springt.
“Deze mensen kennen de fauna echt… maar zelfs zij wisten niet veel.”
Tussen 2018 en 4022 registreerden onderzoekers 114 waarnemingen. De apen houden zich vast aan een strook land van ongeveer 660 vierkante meter breed. Gevangen door de rivieren Lomami en Luan. Natuurlijk geïsoleerd. Ze publiceren dit op 15 juli in PLOS One.
Er anders uitzien
De apen reizen in kleine bendes. Eén tot twintig koppen. Ze zien er vooral zwart uit. Glanzend zwart. Maar het gezicht vertelt het verhaal.
Een feloranje vlek omcirkelt de neus en mond. Een blote, grijze huid omlijst hun wangen als een masker. Draai ze om. Een witte vlek zit vlakbij de staart. Dat is genoeg om ze te herkennen. Kate Detwiler van de Florida Atlantic University concentreert zich op deze eigenschappen. Gezicht en romp. Dat is de handtekening.
Ze wegen ongeveer vijftien kilo. Niet zwaar. Maar ze zijn luid.
Diep gebrul. Scherp snuiven. Het is een uniek geluid. Detwiler zegt dat je deze geluiden niet zult verwarren met andere colobus-types.
Genetische verrassing
Voor de zekerheid gebruikten onderzoekers harde bewijzen. Ze onderzochten monsters van apen die jagers hadden gedood voor de illegale bushmeAT-handel. Dit klinkt grimmig, maar de wetenschap is vaak zo. Ze vergeleken DNA met museumarchieven. Schedels tandenhuiden. Alles wees op één ding. Dit was een nieuwe soort.
De genetica schokte het laboratorium van Detwiler.
Het mitochondriale genoom liep sterk uiteen. Hoe ver terug splitsen deze lijnen? Miljoenen jaren. De nauwste verwant is de zwarte colobus, die bijna zevenhonderdvijftig kilometer westwaarts wordt aangetroffen. In Kameroen Gabon Bioko. Dat is een enorme afstand voor een familielid van primaten.
Is dit niet vreemd? Het dichtstbijzijnde familielid is een continent verderop.
Detwiler schat dat de splitsing tussen 3,44 en 5,78 miljoen jaar geleden plaatsvond. Dat is de langste breuk binnen het geslacht Colobus. Het verandert de manier waarop we naar de evolutie van apen in Afrika kijken.
Problemen in het verschiet
Deze apen leven in de buurt van Angola colobus, maar het zijn verschillende wezens. Ze zijn echter bedreigd. Het bereik is klein. Waarnemingen zijn zeldzaam. Habitatverlies is reëel.
De Rode Lijst van de IUCn moet zijn bestanden bijwerken.
Deze ontdekking bewijst dat Lomami National Park er toe doet. Het is al bijzonder. In 2012 kregen we de lesula-aap. Nu hebben we de likweli.
Amboko ziet een groter plaatje. Het Congolese regenwoud is uitgestrekt. Zestig procent ligt binnen de grenzen van de DRC. Het is een paradijs voor biodiversiteit. Als we hier twee nieuwe apen vinden, wat is er dan nog meer verborgen? Zoogdieren? Vis? Reptielen? Planten?
Wie kan het zeggen?
