Robert Sanderson Mulliken studeerde niet alleen scheikunde. Hij herschreef de regels voor hoe atomen aan elkaar plakken.
Geboren in Newburyport, Massachusetts in 1896, werd hij een van de meest invloedrijke figuren in de fysische chemie van de 20e eeuw. Hij stierf in Arlington, Virginia in 1986. Maar zijn nalatenschap staat niet op de begraafplaats. In elk leerboek wordt uitgelegd waarom water nat is of waarom ijzer roest.
In 1966 kende het Nobelcomité hem de Scheikundeprijs toe. Het citaat was droog: “Basiswerk over chemische bindingen en de elektronische structuur van moleculen.” Droge tekst. Enorme impact.
Van MIT tot de atoombom
Mullikens pad was niet recht. Hij studeerde af aan het MIT. Toen kwam de Eerste Wereldoorlog. Hij werkte die jaren – en een aantal jaren daarna – in het chemisch onderzoek van de overheid. Praktische dingen. Concrete resultaten.
Uiteindelijk stapte hij over naar de academische wereld. Hij studeerde bij natuurkundige Robert A. Millikan aan de Universiteit van Chicago. Hij promoveerde in 1921. Hij gaf een aantal jaren les aan de New York University. Daarna keerde hij in 1928 terug naar Chicago. Hij bleef daar tot 1985. Bijna zestig jaar op één plek. Dat soort levensduur verandert de manier waarop je naar het veld kijkt.
Maar het echte werk begon in de jaren twintig.
De moleculaire orbitale doorbraak
Vóór Mulliken hadden scheikundigen een probleem. Ze begrepen atomen. Ze begrepen hoe elektronen in een baan om kernen draaien. Maar moleculen? Die waren rommelig. De heersende mening was statisch. Atomen waren als bouwstenen. Je hebt ze samengeklikt. De elektronen bleven op hun oorspronkelijke plaats. Het was een vereenvoudigd model. Het werkte in eenvoudige verklaringen, maar faalde toen de werkelijkheid ingewikkeld werd.
Mulliken zag de fout. Hij betoogde dat de atomen waaruit een molecuul bestaat, niet zomaar naast elkaar zitten. Ze smelten samen. Hun elektronenconfiguraties veranderen. Ze worden iets nieuws.
Hij introduceerde het concept van moleculaire orbitalen.
In plaats van dat elektronen bij bepaalde atomen horen, horen ze bij het molecuul als geheel. De elektronen zijn gedelokaliseerd. Ze verspreidden zich. Dit was een kwantummechanische verandering. Het was radicaal in die tijd. Het vereiste nieuwe wiskunde. Het vereiste een nieuwe manier van denken.
In dit raamwerk systematiseerde hij elektronentoestanden. In 1952 breidde hij de theorie verder uit. Hij ontwikkelde een gedetailleerde kwantummechanische beschrijving van het gedrag van elektronenbanen wanneer verschillende atomen samensmelten.
“De oorspronkelijke elektronenconfiguratie van atomen wordt omgezet in een algemene moleculaire configuratie.”
Het was niet zomaar een theorie. Het legde chemische bindingen uit met een nauwkeurigheid die met statische modellen nooit mogelijk zou zijn. Het beantwoordde het ‘hoe’ van moleculaire stabiliteit. Verduidelijkt waarom sommige moleculen reageren en andere niet. Het bracht de elektronische structuur in kaart met een helderheid die voorheen ontbrak.
Oorlog en diplomatie
Mullikens wetenschap bleef niet in het laboratorium. De Tweede Wereldoorlog trok hem bij het plutoniumproject. Dit maakte deel uit van de ontwikkeling van de atoombom aan de Universiteit van Chicago. Hoge inzet. Topgeheim. Hij paste zijn kennis van kern- en moleculaire fysica toe op een project dat de mondiale geopolitiek zou veranderen.
De wereld na de oorlog
