Co jest „podstawowym składnikiem” Wszechświata? Gdybyś próbował rozebrać wszystko, co istnieje – od rozległej kosmicznej sieci po przeciętnego czerwonego pomidora – do najbardziej podstawowego poziomu, z czym byś pozostał?
Przez wieki uważano, że odpowiedzią na to pytanie jest fizyka. Celem nauki od dawna jest redukcjonizm : wiara, że jeśli zrozumiemy najmniejsze elementy składowe (takie jak pola kwantowe), będziemy w stanie ostatecznie wyjaśnić wszystko inne, łącznie z ludzkim umysłem. Jednak obecnie istnieje głęboki rozłam filozoficzny, który podważa to założenie.
Wielka debata: ścisły fizykalizm kontra fenomenologia
We współczesnej myśli istnieje napięcie pomiędzy dwoma przeciwstawnymi poglądami na temat tego, co stanowi „rzeczywistość”.
1. Pogląd fizykalistyczny: „Wszystko jest fizyką”
Wprowadzony przez myślicieli takich jak Liam Graham, ścisły fizykalizm stwierdza, że wszechświat składa się wyłącznie z pól kwantowych. Z tego punktu widzenia:
– Wszystkie złożone zjawiska, łącznie ze świadomością, są jedynie wynikiem procesów fizycznych, których jeszcze do końca nie rozumiemy.
– Pojęcia takie jak „wilgotność” czy „ja” to po prostu właściwości pojawiające się – przydatne etykiety dla złożonych wzorców ruchu cząstek.
– Z punktu widzenia Grahama zaprzeczanie zdolności fizyki do wyjaśnienia świadomości oznacza wiarę w „duchy i duchy”.
2. Pogląd fenomenologiczny: „Doświadczenie jest najważniejsze”
Z drugiej strony naukowcy tacy jak Adam Frank bronią prymatu świadomego doświadczenia. Pogląd ten zakłada, że:
– Nie mamy dostępu do świata z wyjątkiem naszych zmysłów.
– Modele matematyczne (takie jak równania temperatury lub kwantowe) to tylko „mapy”, ale nie stanowią samego „terytorium”.
– Fizyka jest abstrakcją niezwykle udaną, ale zbudowaną na fundamencie ludzkiego doświadczenia. Nie można zdefiniować „ciepła” bez uprzedniego doświadczenia uczucia ciepła.
Problem „silnego wschodu”
Istota tego sporu często sprowadza się do pojęcia pojawienia się (pojawienia się nowych właściwości).
W nauce cały czas obserwujemy „słabe pojawienie się”. Na przykład jedna cząsteczka wody nie jest „mokra”, ale miliard cząsteczek razem jest. Możemy wyjaśnić tę wilgoć fizyką wiązań molekularnych.
Prawdziwą tajemnicą jest silne pojawienie się : idea, że system może wytwarzać właściwości, których nie da się przewidzieć, nawet przy doskonałej znajomości jego części składowych. To tutaj rezyduje świadomość. Jeśli naukowiec zna każdy fizyczny szczegół działania mózgu, ale nigdy nie widział koloru czerwonego w swoim życiu, czy jego nagłe doświadczenie „zaczerwienienia” będzie nową wiedzą?
– Fizyzysta powie: Nie. Po prostu zyskałeś „wyimaginowane zrozumienie” procesu, który już znałeś.
– Fenomenolog powie: Tak. Subiektywna jakość tego doświadczenia jest nowym faktem dotyczącym wszechświata.
Znalezienie złotego środka
Ta debata niekoniecznie jest grą o sumie zerowej. Kilka rozwijających się koncepcji sugeruje, że nie musimy wybierać jednej skrajności:
- Nieredukcjonizm: Filozofowie tacy jak Jessica Wilson sugerują, że doświadczenie to „dane wymagające wyjaśnienia”. Z tego punktu widzenia obiekty, które postrzegamy (takie jak komórki lub ludzie), mają swoją własną stabilność i moc przyczynową, których nie należy uważać za zwykłe iluzje.
- Mutualizm: Ten pogląd zakłada proces dwukierunkowy. Chociaż atomy tworzą komórkę, złożona struktura tej komórki z kolei dyktuje, jak te atomy się zachowują. „Całość” i „części” pozostają w ciągłych, wzajemnie powiązanych relacjach.
Dlaczego to jest ważne?
To nie jest tylko ćwiczenie akademickie. Odpowiedzi na te pytania wyznaczają sam kierunek badań naukowych. Jeśli świadomość jest czysto fizyczna, będziemy nadal przesuwać granice neuronauki i mechaniki kwantowej. Jeśli świadomość ma fundamentalne znaczenie, być może będziemy musieli opracować zupełnie nowe gałęzie nauki, aby wyjaśnić „subiektywną” stronę wszechświata.
Ostatecznie napięcie pomiędzy elegancką matematyczną „mapą” fizyki a chaotycznym, żywym „terytorium” ludzkiego doświadczenia pozostaje jedną z najgłębszych granic współczesnej myśli.
Wniosek: Nie udowodniono jeszcze, czy rzeczywistość jest wytworem pól kwantowych, czy też jest zbudowana ze świadomego doświadczenia, ale skrzyżowanie tych dwóch idei może stanowić klucz do odblokowania najtrwalszych tajemnic Wszechświata.
