Terwijl we over de snelweg reden, bevroren de handen van Sherman Lee aan het stuur. Zijn lichaam werd slap, overmand door een golf van snikken, zo hevig dat hij de controle over zijn motoriek verloor. Hij stopte, doodsbang. Een maand eerder was zijn geliefde huisdier overleden. Maar dit was geen paniekaanval die hij eerder had gehad. Het was niet alleen maar kortademigheid. Het was wanhoop, absoluut en allesverslindend.
Lee, een psycholoog aan de Christopher Newport University, herkende het later voor wat het was: een rouwaanval.
De term komt voor in psychologieboeken. Het dateert al tientallen jaren. Maar tot voor kort wist niemand echt wat het was. Of hoe vaak het gebeurt. Of wat er in de hersenen gebeurt. Dat veranderde vorig jaar. Lee heeft mede een onderzoek gepubliceerd onder bijna 250 mensen die deze episoden hebben meegemaakt. Ze wilden definities. Ze wilden gegevens.
Vroeger dachten we dat verdriet in nette dozen zat. Vijf fasen. Lineair. Voorspelbaar. Dat model is dood. Verdriet is niet-lineair. Het is rommelig. Het blijft jarenlang hangen en infecteert elke cel in uw lichaam. Het is de meest menselijke ervaring die we hebben, en het is zeer verontrustend.
Hoe ziet een rouwaanval eruit?
Verdriet blijft niet in het hoofd zitten. Het morst overal.
Biologisch gezien breekt je slaap. Je stopt met eten. Je immuunsysteem zakt onder het gewicht van stress. Als je al tientallen jaren een leven met iemand deelt, volgt de weduwe of weduwnaar vaak kort daarna. De band doorbreekt het overlevingsinstinct.
Psychologisch gezien is het een rauw verlangen. Verdriet dat fysiek aanvoelt. Woede die brandt. Je raakt geobsedeerd door de persoon die er niet meer is, vooral als de dood tragisch was. Hallucinaties gebeuren. Uit een onderzoek onder 10.000 rouwende mensen bleek dat de helft een aanwezigheid voelde. Een derde hoorde een stem.
Sociaal gezien krimpt je wereld. Je vermijdt alles wat een herinnering oproept. Je stopt met de dingen die je samen deed. Je zou je tot middelen kunnen wenden om de randen te verdoven.
Geestelijk barst het fundament. Je wordt boos op God. De overtuigingen waar je aan vasthield, beginnen als leugens te voelen. Een existentiële crisis treft hard.
De anatomie van de storm
Het team van Lee identificeerde vier kernkenmerken van een rouwaanval :
* Paniek (duizeligheid, kortademigheid, angst)
* Verlangen
* Wanhoop
* Onsamenhangend denken
Ze hebben een instrument gebouwd om het te meten. Waarom? Omdat tot nu toe rouwaanvallen werden afgedaan als ‘pijn’ of ‘krampen’. Anekdotes. Literatuur. Geen wetenschap.
Dit is geen standaard verdriet. Standaard verdriet is een langzame verbranding. Een rouwaanval slaat plotseling toe. Het is intens. Het omvat fysieke symptomen – trillen, zweten – die passen bij een paniekaanval. Maar het draagt ook het emotionele gewicht van gehechtheid met zich mee.
Denk er eens over na. Een paniekaanval is pure angst. Je amygdala schreeuwt “gevaar!” Een verdrietaanval is angst plus verlangen. Twee systemen botsen. Het angstsysteem veroorzaakt de schok. Het hechtingssysteem veroorzaakt de kreet. Het is een unieke klasse van menselijk lijden.
Waarom krijgen sommige mensen ze?
Krijgt iedereen ze? Nee. Maar velen wel. Lee vermoedt twee hoofdbestuurders.
Ten eerste: Angstgevoeligheid. Dit is de angst dat angstsymptomen zelf schadelijk zijn. Als uw hart sneller klopt, denkt u dat u een hartaanval krijgt. Je interpreteert het fysieke signaal als een levensbedreiging. Dat vergroot de paniek. Mensen met een hoge angstgevoeligheid hebben vijf keer zoveel kans op paniekstoornissen. Omdat rouwaanvallen een paniekcomponent bevatten, is de kans groter dat ze deze ook uitlokken.
Ten tweede: Stressopbouw. Samengestelde stress verlaagt uw drempel. Als het leven al moeilijk is, komt verdriet nog harder aan. De dam breekt sneller.
Hoe lang duurt het?
Hoe lang is iemand ‘diep getroffen’? Onderzoekers zeggen zes maanden. De DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) geeft een jaartal. Daarna kan er sprake zijn van een langdurige rouwstoornis.
Lee is het daar niet mee eens.
‘Diep getroffen’ betekent veranderd. Fundamenteel. Levenslang. Kijk naar CS Lewis. Hij verloor zijn vrouw. Hij schreef Een verdriet waargenomen. Misschien zie je iemand lachen, leven, functioneren. Je zou niet weten dat ze een partner verloren. Maar wanneer schrijven ze? Verf? Creëren? Het verlies is er. Het is het substraat waarop ze bouwen.
Verdrietaanvallen kunnen op elk moment gebeuren. Ze komen vaker voor in het begin. Maar ze verdwijnen niet zomaar.
Wat gebeurt er in de hersenen?
Cognitieve tests tonen schade aan. Ernstig verdriet verstoort het geheugen. De aandacht hapert. Het hersenvolume krimpt feitelijk. Chronische stress doodt neuronen.
Tijdens een aanval lichten de hele hersenen op.
* De amygdala wordt geactiveerd en activeert de vecht-of-vluchtreactie.
* Het periaqueductale grijs treedt in werking. Het regelt de pijnmodulatie. Het zijn je hersenen die schreeuwen dat de persoon terug moet zijn.
* De nucleus accumbens ontbrandt. Onderdeel van het beloningssysteem. Het hunkert naar de persoon als een medicijn.
* De anterior cingulate cortex doet pijn. Dit is het pijncentrum. Waar emotie en fysieke pijn elkaar ontmoeten.
Het is niet alleen maar verdriet. Het is een overbelasting van het volledige systeem. Een ‘volledige menselijke ervaringsaanval’, zoals Lee het noemt.
Is het gevaarlijk?
Eng? Ja. Gevaarlijk? Meestal nee.
Na Lee’s aanval wilde hij de rest van de dag niet meer rijden. Maar hij had genoeg controle om veilig te stoppen. De meeste mensen in zijn onderzoek hadden hetzelfde stukje controle. Je hebt het gevoel dat je gek wordt. Alsof je aan het afbrokkelen bent. Maar je stort niet in.
Negeer het echter niet. Het is echt. Mentale gebeurtenissen zijn ontwrichtend. Echt.
Wanneer moet u zich zorgen maken? Wanneer het de functie schaadt. Wanneer je niet kunt werken. Kan niet voor jezelf zorgen. Zoek dan professionele hulp. Laat het anders maar komen.
Hoe om te gaan met een rouwaanval
Hebben ze geprobeerd het tegen te houden? De meeste mensen proberen zichzelf af te leiden. Focus op een taak. Bestrijd het.
Uit onderzoek blijkt dat het tegenovergestelde beter werkt.
Vecht er niet tegen.
* Oordeel er niet over. *
Sta het toe. Laat het komen. Mindfulness leert dit. De aflevering zal binnen een paar minuten verdwijnen als je hem geen weerstand geeft. Gewoon ademen. Wees er gewoon met de pijn.
We voelen allemaal verdriet. Niet iedereen voelt een rouwaanval. Maar degenen die dat wel doen? Het voelt als doodgaan. Dat is het niet. Maar het voelt zo dichtbij dat je moet begrijpen wat er gebeurt. Niet alleen om het te overleven. Om te begrijpen dat je niet gek wordt. Je voelt gewoon.
