De dagen op aarde worden aantoonbaar langer, en door de mens veroorzaakte klimaatverandering is de voornaamste oorzaak. Nieuw onderzoek bevestigt dat het smelten van gletsjers en ijskappen de massa van de planeet herverdeelt, waardoor de rotatie van de aarde op subtiele wijze wordt vertraagd. Dit is geen geleidelijke verschuiving over millennia; het huidige tempo – 1,33 milliseconden per eeuw – is ongekend in miljoenen jaren.
De wetenschap achter de vertraging
Het onderzoek, uitgevoerd door geowetenschappers van de Universiteit van Wenen en ETH Zürich, maakte gebruik van een nieuwe aanpak om deze veranderingen te volgen. Onderzoekers analyseerden gefossiliseerde mariene organismen (foraminiferen) om vroegere zeeniveaus te reconstrueren. Deze eencellige organismen bouwen schelpen van zeewatermineralen en fungeren als eeuwenoude klimaatarchieven. Door hun chemische samenstelling te onderzoeken, hebben wetenschappers schommelingen op het zeeniveau afgeleid en overeenkomstige veranderingen in daglengte over bijna 4 miljoen jaar berekend.
Om rekening te houden met onzekerheden in paleoklimaatgegevens heeft het team een op fysica gebaseerd deep learning-model ontwikkeld. Deze probabilistische techniek versterkt de betrouwbaarheid van de bevindingen en biedt een robuuste beoordeling van de historische daglengtevariatie. Het kernprincipe is eenvoudig: massaherverdeling vertraagt de rotatie, net zoals een schaatser vertraagt wanneer hij zijn armen strekt. Terwijl het poolijs smelt, verschuift de massa naar de evenaar, waardoor de afplatting van de aarde toeneemt en de rotatie ervan afneemt.
Waarom dit belangrijk is
Hoewel 1,33 milliseconden onbeduidend lijkt, zorgt deze verandering nu al voor een ontwrichting van precisietechnologieën. Satellietnavigatie, communicatiesystemen en zelfs bepaalde wetenschappelijke instrumenten zijn afhankelijk van nauwkeurige tijdwaarneming. Alarmerender is dat uit modellering blijkt dat de trend zou kunnen versnellen. Tegen het einde van de 21e eeuw zou de verlenging 2,62 milliseconden per eeuw kunnen bereiken, wat de invloed van de maan op de rotatie van de aarde overtreft.
Het gaat niet alleen om technische problemen. Het tempo van de veranderingen is sneller dan welke periode dan ook in de afgelopen 3,6 miljoen jaar. De laatste vergelijkbare verschuiving vond ongeveer 2 miljoen jaar geleden plaats, maar zelfs toen waren de veranderingen niet zo snel.
“De huidige snelle stijging van de daglengte impliceert dat het tempo van de moderne klimaatverandering ongekend is geweest, tenminste sinds het late Plioceen.” – Bendikt Soja, ETH Zürich.
De antropogene vingerafdruk
Het onderzoek laat er weinig twijfel over bestaan: menselijke activiteit is de drijvende kracht achter dit fenomeen. Het versnelde smelten van gletsjers en ijskappen, dat rechtstreeks verband houdt met de uitstoot van broeikasgassen, is de dominante factor. Hoewel natuurlijke klimaatgebeurtenissen in het verleden soortgelijke verschuivingen hebben veroorzaakt, heeft geen enkele zich met deze snelheid of intensiteit voorgedaan.
Dit onderstreept een grimmige realiteit: mensen zijn niet slechts waarnemers van planetaire veranderingen; we zijn nu een belangrijke kracht die de fundamentele mechanica van de aarde vormgeeft. De implicaties reiken verder dan technische verstoringen en dienen als een andere indicator van de diepgaande en blijvende impact van klimaatverandering.
Het verlengen van de dagen is slechts één gevolg van een groter patroon. Het is een meetbaar effect, dat bijdraagt aan de groeiende hoeveelheid bewijsmateriaal dat menselijk handelen de planeet op geologische schaal verandert.
