Ruim twintig jaar lang had een specifiek fossiel, bekend als Pohlsepia mazonensis, een prestigieuze, zij het controversiële, titel: ‘s werelds oudste octopus. Dit exemplaar, opgenomen in het Guinness Book of Records, zou ons begrip van de evolutie op zijn kop hebben gezet door te suggereren dat octopussen ruim 150 miljoen jaar eerder bestonden dan eerder werd gedacht.
Een nieuwe studie gepubliceerd in Proceedings of the Royal Society B heeft dit record echter officieel gecorrigeerd. Onderzoekers hebben vastgesteld dat dit exemplaar helemaal geen octopus was, maar eerder een verre verwant van de nautilus.
Het mysterie van de “ontbrekende” schelp
Het fossiel is afkomstig uit de Mazon Creek Lagerstätte, een beroemde geologische vindplaats met uitzonderlijk bewaarde fossielen uit het Laat-Carboon (ongeveer 306–311 miljoen jaar geleden).
Toen de soort voor het eerst werd beschreven in 2000, leek het een “ontbrekende schakel” te zijn in de evolutie van koppotigen. Het bezat verschillende kenmerken die kenmerkend leken voor een octopus:
– Een versmolten hoofd en mantel.
– Symmetrische vinnen.
– Een wapenkroon en tentakels.
– Een totaal gebrek aan enige zichtbare interne of externe schaal.
Omdat de schaal ontbrak, gingen paleontologen ervan uit dat het een primitieve octopus met een zacht lichaam was, wat de oorsprong van de groep terug naar het Paleozoïcum zou hebben geduwd.
Hightech detectie onthult de waarheid
De fout bleef jarenlang bestaan omdat het organisme aanzienlijk was vergaan voordat het gefossiliseerd werd, waardoor een raadselachtige, ‘zakachtige’ vorm achterbleef die zijn ware identiteit verdoezelde.
Om de puzzel op te lossen maakte een team onder leiding van Dr. Thomas Clements gebruik van geavanceerde synchrotron micro-röntgenfluorescentie-elementaire mapping. Dankzij deze scan met hoge resolutie konden de onderzoekers door de rotsmatrix kijken en een klein, voorheen onopgemerkt kenmerk identificeren: de radula.
De radula is een gespecialiseerde, getande tong die bij de meeste weekdieren voorkomt. Door de specifieke vorm en morfologie ervan te analyseren, kwam het team tot een definitieve conclusie:
De aanwezigheid van deze specifieke radula geeft aan dat Pohlsepia mazonensis geen lid is van de octopuslijn, maar in plaats daarvan een nautiloïde is: een groep koppotigen die doorgaans schelpen bezitten.
Als gevolg hiervan is het exemplaar opnieuw geclassificeerd als Paleocadmus pohli.
Waarom dit belangrijk is voor de evolutiewetenschap
Deze herclassificatie doet meer dan alleen het corrigeren van een enkele vermelding in een recordboek; het herkalibreert de hele evolutionaire tijdlijn van koppotigen.
- De tijdlijn corrigeren: Door deze “valse” octopus uit het Paleozoïcum te verwijderen, versterkt de studie de theorie dat echte octopussen (kroon Octopoda) feitelijk veel later ontstonden, tijdens het Midden-tot-Laat Mesozoïcum.
- Oude theorieën weerleggen: De bevindingen verminderen de geloofwaardigheid van andere controversiële theorieën, zoals het idee dat het oude fossiel Nectocaris pteryx een familielid was van moderne coleoïde koppotigen.
- Een nieuw record: Hoewel het niet langer de oudste octopus is, heeft het exemplaar nu een ander onderscheid: het vertegenwoordigt het oudste bewaarde zachte weefsel van een nautiloïde dat ooit is gevonden.
Conclusie
De herclassificatie van Pohlsepia mazonensis dient als een essentiële herinnering aan de complexiteit van de paleontologie. Het benadrukt hoe zelfs de meest ‘charismatische’ fossielen een constante, rigoureuze herevaluatie vereisen naarmate de beeldtechnologie zich verder ontwikkelt en ons in staat stelt te zien wat ooit in de steen verborgen zat.
