Eeuwenlang hebben mensen in delen van Afrika gewerkt met honinggidsen: kleine vogels die hen naar bijenkorven leiden. Uit onderzoek blijkt dat dit niet alleen maar samenwerking is; het is een taalkundig partnerschap, met verschillende “dialecten” die worden gebruikt door honingjagers in verschillende regio’s van Mozambique. Uit het onderzoek, gepubliceerd in People and Nature, blijkt dat menselijke signalen naar de vogels variëren, zelfs tussen nabijgelegen dorpen, en dat nieuwkomers snel de lokale manier van praten met hen overnemen.
Een uniek partnerschap
De relatie tussen mensen en grotere honinggidsen (Indicatorindicator ) is zeldzaam. De vogels profiteren doordat ze toegang krijgen tot bijenwas en larven die achterblijven nadat mensen honing hebben geoogst, waardoor steken worden vermeden. Mensen krijgen een betrouwbare gids voor wilde bijenkorven, een essentiële hulpbron in sommige gemeenschappen. Dit is niet alleen toevallig; het is een actieve uitwisseling. Jagers roepen, vogels reageren en de jacht begint.
Dit is een van de weinige gedocumenteerde gevallen waarin mensen en dieren in het wild betrokken zijn bij opzettelijke, gecoördineerde communicatie. Het onderzoek suggereert dat de vogels niet alleen maar aangeleerd gedrag volgen; ze versterken actief regionale dialecten onder mensen.
Hoe dialecten ontstaan
Onderzoekers registreerden meer dan 130 honingjagers in het Niassa Special Reserve in het noorden van Mozambique, waarbij ze hun roep naar de vogels analyseerden. De oproepen varieerden aanzienlijk tussen dorpen, zelfs als die dorpen dezelfde habitat deelden. Dit betekent dat de omgeving het signaal niet dicteert ; lokale traditie wel.
Interessant is dat wanneer mensen tussen dorpen verhuisden, ze snel overschakelden naar het lokale dialect dat door de honinggidsen werd gebruikt. Dit duidt op een sterke culturele druk om zich te conformeren, waardoor de vogels de signalen herkennen. Zoals Jessica van der Wal, hoofdauteur van het onderzoek, uitlegt: “Er is één taal die ze bij de vogels gebruiken, maar er zijn verschillende dialecten.”
Waarom dit belangrijk is
Het feit dat menselijke dialecten het gedrag van wilde dieren beïnvloeden, is verrassend. De vogels lijken de consistentie in menselijke communicatie te bevorderen en regionale patronen te versterken. Als honinggidsen onbekende oproepen discrimineren, zou dit kunnen verklaren waarom menselijke dialecten in de loop van de tijd stabiel blijven.
Dit suggereert een co-evolutionaire dynamiek waarbij de vogels niet alleen reageren op menselijke signalen, maar deze op subtiele wijze vormgeven. Het is een uniek voorbeeld van hoe cultuur, zelfs in de manier waarop we omgaan met wilde dieren, diep geworteld is in onze soort.
Toekomstig onderzoek
Het team van Van der Wal is van plan het onderzoek uit te breiden naar heel Afrika, waarbij het gedrag van honinggidsen in meerdere landen wordt gedocumenteerd. Het Pan-African Honeyguide Research Network zal de interacties tussen mens en vogel blijven analyseren, waarbij wordt gekeken naar hoe praktijken en signalen variëren. Het doel is om vast te stellen of mensen en vogels elkaars culturen wederzijds beïnvloeden.
De langdurige samenwerking tussen deze soorten – die waarschijnlijk honderden of duizenden jaren zal bestrijken – heeft een fascinerend systeem gecreëerd waarin beide partijen profiteren van duidelijke, consistente communicatie. Dit onderzoek benadrukt de kracht van culturele overdracht, zelfs in niet-menselijke contexten.
