Slechts twaalf mijl van Rome onthult een ogenschijnlijk gewone muurhagedis een verrassende waarheid over de natuurlijke wereld: biodiversiteit gaat niet alleen over hoeveel soorten er zijn, maar ook over de ongelooflijke variatie binnen die soorten. Onderzoekers ontdekken dat deze verschillen, van levendige kleuren tot agressief gedrag, cruciaal zijn voor het voortbestaan van ecosystemen.
Het spectrum binnen een soort
De gewone muurhagedis (Podarcis muralis ) vertoont een opvallende diversiteit. Het ene mannetje kan houtskoolzwart zijn met gele spikkels en blauwe vlekken, terwijl het andere mannetje, slechts enkele kilometers verderop, bruinachtig is met donkere strepen. Ondanks deze verschillen zijn het dezelfde soorten en is hun variatie niet willekeurig. Miljoenen jaren lang bestaan er in Italië drie verschillende kleurvarianten (wit, geel en oranje), die in stand worden gehouden door complexe sociale en seksuele interacties.
Een nieuwe studie in Science onthult echter een mogelijke verstoring van dit eeuwenoude evenwicht. Een vierde, donkerdere, agressievere variant – bekend als nigriventris – verspreidt zich, waardoor de oorspronkelijke vormen mogelijk met uitsterven bedreigd worden. Onderzoekers analyseerden meer dan 2500 hagedissen in heel Italië en ontdekten dat de nigriventris -vorm, mogelijk afkomstig van oude eilanden in de regio, zijn voorgangers overtreft.
Waarom diversiteit binnen de soort belangrijk is
Dit gaat niet alleen over esthetiek. Genetische, gedrags- en morfologische variatie binnen een soort is essentieel voor aanpassing. Zonder dit stagneert de evolutie en wordt het vermogen van een bevolking om veranderende omstandigheden te overleven ernstig beperkt.
“Het begrijpen en voorkomen van de erosie van deze diversiteit vormt daarom de kern van de natuurbehoudsbiologie.” – Dr. Nathalie Feiner, Max Planck Instituut
Menselijke activiteit vormt een grote bedreiging voor deze diversiteit. De met uitsterven bedreigde Eolische muurhagedis (Podarcis raffonei ), die alleen op kleine eilanden ten noorden van Sicilië voorkomt, wordt richting instorting gedreven door aantasting van het leefgebied, invasieve ratten en concurrentie met de Italiaanse muurhagedis (Podarcis siculus ).
Instandhoudingsinspanningen: een race tegen de klok
Onderzoekers lanceerden in 2023 het Life Eolizard-project om uitsterven te voorkomen en de unieke diversiteit van de soort te behouden. Het initiatief combineert habitatherstel, rattenbestrijding en verwijdering van invasieve hagedissen. Cruciaal is dat wetenschappers ook zijn begonnen met fokprogramma’s in gevangenschap, waarbij paren worden geselecteerd op basis van genomische gegevens om de genetische veerkracht te maximaliseren.
“In 2025 selecteerden we broedparen op basis van genomische gegevens en produceerden de eerste 64 in gevangenschap geboren juvenielen van deze soort”, zegt dr. Daniele Salvi van de Universiteit van L’Aquila. “Hierdoor kunnen we de genetische diversiteit en veerkracht maximaliseren, zodat herintroducties in het wild sterk beginnen.”
Het project heeft tot doel deze in gevangenschap gefokte hagedissen opnieuw te introduceren in herstelde eilandecosystemen, waardoor veilige havens worden gecreëerd voor hun overleving op de lange termijn. De oprichting van reservaten op eilanden als Lisca Bianca en Bottaro is een keerpunt voor de soort, waardoor de verspreiding ervan wordt hervormd en de kansen op herstel worden vergroot.
Het verhaal van de muurhagedis benadrukt een fundamentele waarheid: biodiversiteit gaat niet alleen over het tellen van soorten, maar ook over het behouden van de ingewikkelde variatie die hen veerkrachtig en aanpasbaar maakt. Het beschermen van deze verborgen complexiteit is essentieel voor het waarborgen van de gezondheid van ecosystemen en de toekomst van het leven op aarde.
