Een nieuw ontdekt handstencil in Sulawesi, Indonesië, is nu het oudst bekende voorbeeld van rotskunst ter wereld – daterend van maar liefst 67.800 jaar oud. Deze bevinding duwt de tijdlijn van de menselijke artistieke expressie terug en biedt nieuwe inzichten in de cognitieve vermogens van de vroege Homo sapiens. In tegenstelling tot eenvoudige handafdrukken vertoont dit specifieke stencil opzettelijke wijzigingen, waarbij de kunstenaar schijnbaar de vingers verandert zodat ze op klauwen lijken.
Sulawesi: een bakermat van vroege menselijke innovatie
Sulawesi is naar voren gekomen als een cruciale regio voor het begrijpen van de menselijke evolutie en migratie. Archeologisch bewijs suggereert dat dit eiland al 1,4 miljoen jaar geleden werd bewoond door verschillende soorten mensachtigen, waaronder Homo erectus. De nieuwste ontdekkingen versterken de rol ervan als een belangrijke springplank voor vroege mensen die zich naar Australië wagen.
Vorig jaar identificeerden onderzoekers representatieve kunst in Sulawesi: een 51.200 jaar oude afbeelding van een varken naast menselijke figuren. Nu overtreft dit oudere stencil op de locatie Liang Metanduno op het eiland Muna, Oost-Sulawesi, eerdere records, waaronder een 66.700 jaar oud stencil gevonden in Spanje toegeschreven aan Neanderthalers.
Wat maakt deze ontdekking uniek?
Het Sulawesi-stencil is niet alleen maar oud; het is opzettelijk. De kunstenaar manipuleerde actief de omtrek van de hand, waardoor de vingers smaller werden, mogelijk om dierenklauwen na te bootsen. Deze techniek – tot nu toe uniek voor Sulawesi – omvatte het strategisch toevoegen van pigment of het bewegen van de hand tijdens het aanbrengen.
“Het is meer dan alleen een stencil van een hand”, zegt Maxime Aubert van de Griffith Universiteit. “Ze zijn het aan het retoucheren… ze willen het meer laten lijken op een dierenhand, mogelijk met klauwen.”
De wijziging suggereert geavanceerd cognitief denken: abstracte verbeeldingskracht en creatieve speelsheid die niet te zien is in Neanderthaler-markeringen. De vraag blijft waarom ze de afdruk hebben gewijzigd. Was het symbolisch? Een vorm van vroege storytelling? Wij weten het simpelweg nog niet.
Gevolgen voor menselijke migratie
Het is moeilijk om te bepalen wie deze kunst heeft gemaakt, maar de opzettelijke wijziging doet eerder denken aan moderne mensen dan aan Neanderthalers. Dit impliceert dat voorouders van de eerste Australiërs minstens 68.000 jaar geleden actief waren op Sulawesi. Er zijn aanwijzingen dat Homo sapiens ongeveer 60.000 jaar geleden Australië bereikte, en dat Sulawesi waarschijnlijk diende als een cruciale route voor migratie naar Nieuw-Guinea en daarbuiten.
“De mensen die deze kunst maakten zijn waarschijnlijk de voorouders van de eerste Australiërs”, concludeerde Aubert.
Verder onderzoek is nodig om de exacte routes die de vroege mens aflegde in kaart te brengen, maar deze ontdekking bevestigt dat de regio een knooppunt was voor artistieke innovatie en menselijke beweging tijdens een cruciale periode in onze geschiedenis.
De nieuwe vondst is ‘s werelds oudst bekende rotskunst die aan onze soort kan worden toegeschreven. Er is meer werk nodig voordat met zekerheid kan worden geconcludeerd welke routes mensen hebben genomen om Australië te bereiken.
