Archeologen hebben op de Marathousa 1-locatie in Griekenland het vroegst bekende draagbare houten gereedschap opgegraven, daterend van ongeveer 430.000 jaar oud. De ontdekking biedt een zeldzaam kijkje in de technologische capaciteiten van de vroege mens tijdens het Midden-Pleistoceen, een periode die cruciaal was voor de ontwikkeling van complexer gedrag.
De hulpmiddelen en hun betekenis
De artefacten omvatten een fragment van een bewerkte elzenstam – ongeveer 81 centimeter lang – en een veel kleiner stuk gereedschap gemaakt van wilg of populier, dat slechts 5,7 centimeter meet. Het elzenstuk vertoont duidelijk bewijs van opzettelijke vormgeving door middel van snij- en haksporen, wat erop wijst dat het werd gebruikt voor het graven nabij de oude oevers van het meer. Het kleinere gereedschap vertoont ook tekenen van vormgeving en afronding, hoewel de precieze functie ervan onzeker blijft; Onderzoekers speculeren dat het mogelijk is gebruikt voor het verfijnen van stenen werktuigen.
Waarom dit belangrijk is: Hout overleeft zelden honderdduizenden jaren, waardoor deze vondsten uitzonderlijk zeldzaam zijn. In tegenstelling tot stenen werktuigen gaan houten voorwerpen snel achteruit, tenzij ze onder uitzonderlijke omstandigheden worden bewaard. De Marathousa 1-site lijkt dergelijke omstandigheden te hebben geboden, waardoor deze artefacten konden blijven bestaan.
Context: menselijke concurrentie met carnivoren
Het gereedschap werd gevonden naast de afgeslachte overblijfselen van een olifant met rechte slagtanden (Palaeoloxodon antiquus), naast stenen artefacten en bewerkt bot. Dit suggereert dat vroege mensen actief grote kadavers van dieren verwerkten. De vindplaats onthult echter ook bewijs van concurrentie met grote carnivoren: gefossiliseerde klauwsporen op de elzenstam duiden erop dat een roofdier waarschijnlijk interactie heeft gehad met hetzelfde gebied. Snijsporen op de overblijfselen van olifanten laten zien dat mensachtigen eerst toegang hadden tot het karkas, gevolgd door het knagen van carnivoren.
“Het feit dat grote carnivoren naast menselijke activiteit hun sporen achterlieten in de buurt van de afgeslachte olifant, duidt op hevige concurrentie tussen de twee.” – Professor Katerina Harvati
Vergelijking met andere vondsten
Er bestaan eerdere ontdekkingen van oude houten werktuigen, waaronder vondsten in het Verenigd Koninkrijk, Zambia, Duitsland en China. Deze zijn echter over het algemeen jonger dan de Marathousa 1-artefacten. De beste vergelijking is een 476.000 jaar oud houten bouwwerk uit de Kalambo-watervallen in Zambia, maar dat was geen handgereedschap; het werd gebruikt voor de bouw.
De Marathousa 1-gereedschappen vertegenwoordigen het oudste handheld houten gereedschap dat tot nu toe is ontdekt, en het eerste bewijsmateriaal uit Zuidoost-Europa. De bewaaromstandigheden op deze locatie zijn uitzonderlijk en leveren inzichten op in het gedrag van mensachtigen dat voorheen door de tijd verloren ging.
De bevindingen zijn gepubliceerd in de Proceedings of the National Academy of Sciences.
Deze ontdekkingen onderstrepen de vindingrijkheid van de vroege mens en de druk waarmee hij te maken kreeg in een landschap dat gedeeld werd met formidabele roofdieren. Het bewijs suggereert dat mensen niet alleen aan het overleven waren, maar actief hulpbronnen exploiteerden en strijden om dominantie in hun omgeving.
